Siedliska przyrodnicze pod ochroną w Polsce


Nadmorskie wydmy szare

Grzegorz Bobrowicz

Spod nóg zrywa mi się szarej barwy motyl i po kilkakrotnym machnięciu
skrzydłami ląduje na piasku. Jak nagle się pojawił, tak zniknął. Dosłownie
roztopił się w otaczającym środowisku. Może na białym piasku wydm
leżących bezpośrednio nad morzem byłby widoczny, ale nie tutaj - na
wydmach szarych. Zniknięcie mojego motyla to klasyczny przykład
mimetyzmu - upodobniania się zwierząt do otaczającego środowiska.
Dopiero po kilku - coraz wolniejszych - próbach udaje mi się go
odszukać, sfotografować i zidentyfikować. To skalnik statilinus -
charakterystyczny motyl nadmorskich wydm szarych.
 

Konik wędrowny

Nazwa tego chronionego w Polsce siedliska nawiązuje do barwy
podłoża. Nadmorskie wydmy białe niemal świecą białym piaskiem, bowiem
wszelkie szczątki roślin i zwierząt są tu niemal natychmiast wywiewane,
natomiast barwa nadmorskich wydm szarych jest za sprawą tychże szczątków
organicznych w istocie szarawa. Tworzy się tu cienka warstewka próchnicy.
Owa próchnica może powstawać, ponieważ wydmy szare leżą dalej od
morza, gdzie siła wiejących wiatrów jest znacznie słabsza. Można w
przybliżeniu powiedzieć, że na tym samym wale wydm nadmorskich
współwystępują wydmy białe - od strony morza oraz szare - od strony lądu.
 

Kruszczyk rdzawoczerwony

Murawy na wydmach
Podłożem wydm szarych jest piasek już utrwalony i nie zasolony. Na nim
to rozwijają się dość zwarte murawy. Dominuje tu - podobnie jak na wydmach
białych - piaskownica zwyczajna. Obok niej nierzadka jest inna trawa -
szczotlicha siwa. Rośnie tu także obficie niepozorna turzyca piaskowa. Roślina
ta tworzy nader równe szeregi - około co dwadzieścia centymetrów z
podziemnego kłącza wyrastają kilkuliściowe kępy tej turzycy.
Pośród traw i turzyc znajdziemy wiele kolorowo kwitnących ziół. I co
ciekawe brylują tu gatunki dobrze znane spoza wybrzeża, ale tu występujące w
nadmorskich odmianach. A to kwitnący na niebiesko jasieniec piaskowy, na
żółto - jastrzębiec baldaszkowy, na kolor żółtawy - bylica polna czy na fioletowo
- fiołek trójbarwny.
Bodaj najpiękniejszą rośliną wydm szarych jest kruszczyk
rdzawoczerwony. Ta orchidea czuje się tutaj wyśmienicie. Nierzadko spotyka
się skupiska liczące kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt okazów. Największe
jakie znam znajduje się przy Słowińskim Parku Narodowym w pobliżu
miejscowości Rowy, gdzie kwitnie aż kilkaset tych cudnych stroczyków!
Miejscami na wydmie szarej rozwijają się zgrupowania porostów i
mchów Porosty to liczne chrobotki - na przykład częsty tutaj chrobotek
najeżony, mchy to np. płonnik włosisty. Te rośliny zarodnikowe również
przydają wydmie szarej barwy.
 

Fiołek nadmorski

Świat owadów
Wydmy szare są domem przeróżnych owadów. Mają tu one pod
dostatkiem ciepła, zwłaszcza w dni słoneczne, kiedy to wydmy silnie się
nagrzewają. Szarawe podłoże zapewnia im lepsze maskowanie niż na
wydmach białych. A obfitość kwitnących roślin wpływa na bogatszy skład
entomofauny.
Najwięcej kręci się tu motyli, chrząszczy, prostoskrzydłych i muchówek.
Typowego dla wydm szarych przedstawiciela motyli - skalnika statilinusa - już
poznaliśmy. Warto więc rozglądnąć się za chrząszczami. Z wielu żyjących tu
gatunków najbardziej zwracający na siebie uwagę jest wałkarz lipczyk. Żaden
inny z owadów tego środowiska nie dorównuje mu wielkością. Ten kuzyn
chrabąszczy ma ciemne pokrywy skrzydłowe upstrzone białymi plamami, jakby
posypane piaskiem. Rzadko widzi się tu żywego owada, znacznie częściej
jego... szczątki.

 Jastrzębiec baldaszkowy

Z rzędu prostoskrzydłych, czyli pasikoników i ich krewnych, łatwo na
wydmach szarych o spotkanie z konikiem wędrownym. Ciepłe, suche miejsca
ze skąpą roślinnością - to jego ulubiony biotop. Nie dziwi więc fakt, że właśnie
tutaj często możemy usłyszeć jego charakterystyczne, szorstkie cierkanie: czy-
czy-czy-czy-czy.....
Muchówki z rodziny łowików to owadzie drapieżniki. Łowika z gatunku
Epitriptus cingulatus spotkałem w środku lata, na piasku, gdzie czaił się na
inne owady. Potrafi on szybko dostrzec przelatującego lub przebiegającego
owada, błyskawicznie go zaatakować, schwytać i za pomocą ostrej kłujki
wyssać...
 

Bylica polna w odmianie nadmorskiej

Nad Bałtykiem
Nadmorskie wydmy szare, jak sama nazwa wskazuje występują u nas
nad Bałtykiem. Ustawa obejmuje ochroną cały związek Koelerion albescentis.
Składa się on u nas z dwóch zespołów roślinnych. Pierwszy z nich to
występująca powszechnie na całym naszym wybrzeżu wspomniana już
murawa z kocankami i jasieńcem (Helichryso-Jasionetum litoralis). Drugim
zespołem jest murawa z koniczyną łąkową i przelotem pospolitym (Trifolio-
Anthylidetum maritimae). Ta z kolei jest dużo rzadsza, bowiem rozwija się
jedynie na nadmorskich klifach (notabene zabezpieczona jest jakby podwójnie,
ponieważ ochronie podlegają również „klify na wybrzeżu Bałtyku").
Nadmorskie wydmy szare od strony lądu sąsiadują bardzo często z
borami. W strefie granicznej na wydmach szarych rosną takie rośliny, jak:
bażyna, wrzos czy... młode sosny. Są to gatunki typowe dla innego
chronionego w Polsce siedliska, w które wydmy szare stopniowo przechodzą -
siedliska nadmorskiego boru bażynowego...