NUMER LISTOPADOWY
NR 11 / 2001
Czasopismo zalecane dla szkół przez Ministerstwo Edukacji Narodowej  

Damian Duchalski
KLEJNOTY OPOLSZCZYZNY

Ludwik Krzeczkowski
GORCZAŃSKIE 
SALAMNDRY

ROLA I FUNKCJE
WSPÓŁCZESNYCH OGRODÓW ZOOLOGICZNYCH

Niegdyś ogrody zoologiczne traktowano wyłącznie jako miejsca, w których obejrzeć można dzikie bestie z dżungli. Do dziś w najstarszych ogrodach zoologicznych istnieją klatki celowo kiedyś dostosowane do "drażnienia bestii", co stanowiło dodatkową atrakcję dla gawiedzi. We wrocławskim ZOO oglądać można XIX-wieczne klatki dla niedźwiedzi z umieszczonymi nad nimi krużgankami, z których publiczność kilkumetrowymi tyczkami mogła dźgać drapieżniki.
W miarę postępu cywilizacji i wzrostu zrozumienia dla idei ochrony przyrody ogrody zoologiczne zaczęły zmieniać swoje oblicze. 

Współczesny ogród zoologiczny musi spełniać równolegle szereg zadań, wiążących się z hodowlą zwierząt dzikich i nieudomowionych. Zgodnie z wytycznymi WAZA (World Association of ZOOs and Aquaria) wszystkie nowo powstające wybiegi zwierząt powinny odtwarzać możliwie wiernie i 

ch naturalne środowisko, tworząc dodatkowo element istotny dla kształtowania świadomości ekologicznej wśród zwiedzających.
Głównymi kierunkami działalności i rozwoju ogrodu zoologicznego są: 
1. Hodowla zwierząt dzikich, w tym szczególnie gatunków ginących i zagrożonych wyginięciem oraz ich ekspozycja w warunkach uwzględniających naturalne potrzeby zwierząt;
2. Prowadzenie badań i prac naukowych w zakresie weterynarii, zoologii, zootechniki, dydaktyki i innych dziedzin wiążących się z działalnością ogrodu zoologicznego; współpraca z placówkami naukowymi;

3. Rola dydaktyczno-wychowawcza poprzez prowadzenie prelekcji, pokazów zwierząt, informowania poprzez środki masowego przekazu oraz na terenie zoo za pośrednictwem plansz i tablic dydaktycznych o roli i znaczeniu ratowania rzadkich i ginących gatunków zwierząt, kształtowanie świadomości młodzieży w zakresie propagowania idei ochrony zwierząt poprzez ścisłą współpracę ze szkołami i innymi placówkami oświatowymi;
4. Rekreacja i wypoczynek oraz atrakcja turystyczna jako jedyne w swoim rodzaju miejsce umożliwiające zarówno obejrzenie zwierząt z różnych kontynentów jak i bezpośredni kontakt ze zwierzętami w specjalnie do tego celu wyznaczonych miejscach zwanych "zoo dla dzieci", bądź podczas lekcji zoologii prowadzonych na terenie zoo.

Ad.1 Hodowla rzadkich, ginących gatunków zwierząt koordynowana jest na szczeblu międzynarodowym w ramach komisji hodowli danego gatunku (obecnie funkcjonuje ok. 120 komisji europejskich zwanych EEP - European Endangered Species Programme) i wymaga ścisłej współpracy zarówno na szczeblu międzynarodowym, jak i krajowym; zagadnienie to obejmuje również ochronę i hodowlę rzadkich gatunków fauny rodzimej, m.in. poprzez ratowanie gatunków zwierząt objętych ochroną. Ogrody zoologiczne aktywnie uczestniczą w programach reintrodukcji tj. wypuszczania na pierwotne stanowiska występowania zwierząt rzadkich, hodowanych w ramach centralnie koordynowanych programów EEP. Obecnie realizowane są programy reintrodukcji m.in. dla oryksa szablorogiego, addaksa, rysia europejskiego, puchacza.

Ad.2 Działalność naukowo-badawcza wiąże się z nawiązywaniem kontaktów i współpracą z rozmaitymi placówkami naukowymi, prowadzeniem prac naukowych, obserwacji i badań; ogród zoologiczny stanowi jedyne w swoim rodzaju niezastąpione zaplecze i bazę dla nauki, równocześnie sam czerpie korzyści mogąc prowadzić własne prace naukowe w oparciu o zaplecza placówek naukowych.

Ad.3 Dydaktyczno-wychowawcza rola ogrodu zoologicznego ma na celu informowanie i zarazem uświadamianie społeczeństwu zagrożenia dla licznych gatunków zwierząt, jakie niesie ze sobą postęp cywilizacji a także roli ogrodów zoologicznych w ratowaniu i zachowaniu ginących gatunków; jest to również praca polegająca m. in. na spotkaniach ze zwierzętami, organizowanymi dla dzieci już od wieku przedszkolnego oraz młodzieży szkół średnich i studentów, w formie pogadanek, prelekcji lub lekcji zoologii, prowadzonych w szkołach lub na terenie zoo. Udział prasy radia i telewizji w propagowaniu idei ochrony zwierząt oraz roli ogrodów zoologicznych jest nieodzowny i bezwzględnie należy uznać konieczność współpracy ze środkami masowego przekazu dla szerzenia idei poszanowania zasobów przyrody.

Ad 4. Rekreacja i wypoczynek to rola ogrodu zoologicznego zyskująca w obecnych czasach coraz większe znaczenie, jako możliwość jedynego w swoim rodzaju kontaktu z przyrodą ożywioną, dostępnego dla ogółu społeczeństwa. Dla budowania sympatii i życzliwości dla zwierząt już od najmłodszych pokoleń olbrzymią rolę spełniają coraz częściej organizowane na terenie ogrodów zoologicznych "zoo dla dzieci", umożliwiające głównie dzieciom i młodzieży, a także osobom dorosłym, bezpośredni kontakt ze zwierzętami udomowionymi.

Trudno podważyć sens istnienia ogrodów zoologicznych w świetle powyższych zadań, jakie mają one do zrealizowania. Postęp technik audiowizualnych umożliwia oglądanie na ekranie telewizora wszystkich niemal gatunków zwierząt w ich naturalnym środowisku. Nie można jednak nie doceniać roli dydaktycznej ogrodów zoologicznych prezentujących żywe okazy, a także dających swojej publiczności możliwość bezpośredniego kontaktu ze zwierzętami, jak np. we wspomnianym "zoo dla dzieci".

Aleksander Niweliński